Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) hôm thứ Tư thông báo rằng 32 quốc gia thành viên đã đạt được đồng thuận về việc cùng nhau giải phóng 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ khẩn cấp. Đây là lần xả kho quy mô lớn nhất kể từ khi tổ chức này được thành lập năm 1974, đồng thời cũng là lần thứ năm trong lịch sử IEA thực hiện hành động tập thể như vậy, nhằm ứng phó với cuộc khủng hoảng cung ứng năng lượng toàn cầu do tình hình Trung Đông leo thang và việc eo biển Hormuz bị phong tỏa.

Quy mô xả kho 400 triệu thùng lần này đã lập kỷ lục mới của IEA. Để so sánh, trong cuộc xung đột Nga–Ukraine năm 2022, cơ quan này từng phối hợp giải phóng khoảng 182 triệu thùng dầu – ít hơn một nửa so với lần này. Hiện tại, các nước thành viên IEA nắm giữ tổng cộng khoảng 1,2 tỷ thùng dầu dự trữ chiến lược công cộng, cùng thêm 600 triệu thùng dự trữ thương mại bắt buộc, nâng tổng lượng dự trữ lên khoảng 1,8 tỷ thùng. Lượng dầu được giải phóng lần này chiếm hơn 20% tổng dự trữ.

Giám đốc điều hành IEA, ông Fatih Birol, nhấn mạnh trong tuyên bố rằng động thái này nhằm “xoa dịu sự hỗn loạn trên thị trường do các sự kiện ở Trung Đông và việc đóng cửa eo biển Hormuz gây ra”. Kể từ khi căng thẳng giữa Israel và Iran leo thang, eo biển Hormuz – nơi vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu toàn cầu – gần như tê liệt hoàn toàn, khiến thị trường dầu mỏ quốc tế chao đảo dữ dội.

Ông Birol đặc biệt chỉ ra những điểm nghẽn mang tính cấu trúc trên thị trường năng lượng hiện nay: “Tác động nghiêm trọng đến nguồn cung nhiên liệu hàng không, đặc biệt là diesel”. Ông mô tả tình hình thị trường khí đốt là “rất thách thức”, ngụ ý rằng cuộc khủng hoảng năng lượng đã lan rộng từ dầu thô sang toàn bộ hệ thống nhiên liệu hóa thạch.

IEA cho biết hoạt động xả kho sẽ được triển khai theo từng đợt “trong khung thời gian phù hợp” tùy theo điều kiện cụ thể của từng quốc gia thành viên, nhằm đảm bảo hiệu quả ổn định thị trường một cách liên tục. Ban Thư ký cam kết sẽ công bố chi tiết triển khai vào thời điểm thích hợp và khẳng định sẽ tiếp tục theo dõi sát sao diễn biến trên thị trường dầu và khí đốt toàn cầu.

Phân tích cho thấy động thái can thiệp chưa từng có tiền lệ này của IEA mang hai ý nghĩa: ngắn hạn là tăng nguồn cung để kiềm chế đà tăng giá, dài hạn là gửi thông điệp mạnh mẽ rằng “các nước tiêu thụ chủ chốt sẽ không để khủng hoảng năng lượng vượt khỏi tầm kiểm soát”. Tuy nhiên, nếu tình trạng phong tỏa eo biển Hormuz kéo dài, mức thiếu hụt vận chuyển khoảng 21 triệu thùng/ngày sẽ vượt xa khả năng bù đắp của các kho dự trữ chiến lược, và giải pháp căn cơ vẫn phụ thuộc vào việc hạ nhiệt căng thẳng địa chính trị.

Trong tuyên bố, ông Birol đặc biệt kêu gọi “khôi phục lưu thông qua eo biển Hormuz”, cho thấy việc xả kho chỉ là biện pháp tạm thời, và kết cục cuối cùng vẫn phụ thuộc vào tiến triển thực tế của xung đột tại Trung Đông.

IEA được thành lập sau cuộc khủng hoảng dầu mỏ năm 1974, với sứ mệnh cốt lõi là phối hợp các nước thành viên ứng phó với các gián đoạn cung ứng nghiêm trọng. Bốn lần xả kho tập thể trước đây diễn ra lần lượt trong Chiến tranh Vùng Vịnh năm 1991, siêu bão Katrina năm 2005, nội chiến Libya năm 2011 và xung đột Nga–Ukraine năm 2022.