Trong bối cảnh căng thẳng kéo dài ở Trung Đông, nguồn cung khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG) tại Ấn Độ đang rơi vào tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng, ảnh hưởng nặng nề đến đời sống người dân. Hiệp hội Khách sạn và Nhà hàng Ấn Độ ước tính khoảng 30% cơ sở kinh doanh trên cả nước đã buộc phải tạm ngừng hoạt động do “khủng hoảng gas”. Chính phủ Ấn Độ quyết định từ thứ Hai (23) sẽ tăng hạn ngạch bán LPG thương mại nhằm giảm bớt áp lực.

Tính dễ tổn thương về cấu trúc: 60% phụ thuộc nhập khẩu, 90% vận chuyển qua eo biển Hormuz

Ấn Độ hiện là nước nhập khẩu LPG lớn thứ hai thế giới, với khoảng 60% lượng tiêu thụ phụ thuộc vào nhập khẩu, trong đó gần 90% được vận chuyển qua eo biển Hormuz. Sau các cuộc không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran ngày 28 tháng 2, lưu thông qua eo biển này bị gián đoạn, gây tác động trực tiếp đến chuỗi cung ứng LPG của Ấn Độ.

Khác với Trung Quốc – quốc gia nhập khẩu LPG lớn nhất thế giới chủ yếu dùng cho ngành hóa dầu – Ấn Độ sử dụng LPG chủ yếu cho mục đích dân dụng, là trụ cột thiết yếu đảm bảo an ninh lương thực hộ gia đình. Bất kỳ sự gián đoạn nào trong nguồn cung đều có nguy cơ trở thành mồi lửa cho bất ổn xã hội.

Ngành dịch vụ ăn uống chịu thiệt hại nặng nề nhất

Hiệp hội Khách sạn và Nhà hàng Ấn Độ (HRAWI) cho biết hiện có khoảng 30–35% nhà hàng và khách sạn trên toàn quốc đã phải đóng cửa do thiếu LPG. Những cơ sở vẫn duy trì hoạt động cũng đang chật vật, buộc phải áp dụng các biện pháp tiết kiệm gas như rút ngắn giờ mở cửa, đơn giản hóa thực đơn hoặc tăng giá bán.

Tại Mumbai, Hiệp hội Khách sạn và Nhà hàng Ấn Độ (AHAR) cho biết khoảng 20% cơ sở đã ngừng hoạt động; nếu tình hình không cải thiện, gần 50% địa điểm kinh doanh có thể phải tạm dừng trong vòng hai ngày tới. Ngành này đang chịu thiệt hại từ 1,2–1,3 tỷ rupee mỗi ngày (khoảng 13–14 triệu USD).

Các nhà hàng và khách sạn Ấn Độ đặc biệt dễ tổn thương vì gas LPG là nhiên liệu chính để nấu ăn. Ông Brett Miller, chủ chuỗi hơn 100 nhà hàng phong cách Mexico tại Ấn Độ, cho biết lượng LPG dự trữ chỉ đủ dùng trong hai ngày, một số cửa hàng đã phải chuyển sang sử dụng bếp điện từ.

Khủng hoảng gas dân dụng, người dân xếp hàng nhiều ngày liền

Nhu cầu gas hộ gia đình cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Tại thủ đô New Delhi và nhiều nơi khác, người dân phải xếp hàng dài ngày để mua bình gas, có người chờ đợi liên tục trong vài ngày. Việc tích trữ do hoảng loạn đã đẩy nhu cầu hàng ngày tăng vọt từ 5,5 triệu bình lên 7,6 triệu bình, gây hỗn loạn thị trường.

Bộ trưởng Dầu mỏ và Khí đốt Ấn Độ Hardeep Singh Puri thông báo đã ra lệnh theo Đạo luật Hàng hóa Thiết yếu yêu cầu các nhà máy lọc dầu trong nước ngừng sản xuất nhựa để tập trung tăng sản lượng LPG dân dụng, giúp nâng công suất nội địa thêm 30%. Chính phủ cũng quy định thời gian tối thiểu giữa hai lần mua bình gas mới: 25 ngày ở khu vực thành thị và 45 ngày ở nông thôn nhằm ngăn đầu cơ tích trữ.

Sản xuất công nghiệp đình trệ, “thủ phủ gạch men” tê liệt

Các nhà máy phụ thuộc nặng vào LPG đang lần lượt ngừng hoạt động. Tại Morbi, bang Gujarat – trung tâm sản xuất gạch men nổi tiếng của Ấn Độ – gần 450 trong tổng số 670 nhà máy gạch men địa phương đã phải đóng cửa. Các cơ sở sản xuất gốm sứ, gạch ngói và doanh nghiệp vừa và nhỏ khác cũng rơi vào tình trạng đình trệ do thiếu gas, khiến toàn bộ hệ thống công thương nghiệp đối mặt với khủng hoảng vận hành.

Biện pháp ứng phó của chính phủ: ưu tiên đảm bảo nhu cầu dân sinh

Chính phủ Ấn Độ đã yêu cầu các nhà máy lọc dầu trong nước tăng sản lượng LPG, nhưng nguồn cung sẽ được phân bổ theo thứ tự ưu tiên, tập trung trước hết cho các lĩnh vực thiết yếu như y tế và giáo dục. Bộ Dầu mỏ và Khí đốt đã ban hành khung phân bổ như sau:

Mức ưu tiên | Đối tượng được ưu tiên | Tỷ lệ cung cấp

Cao nhất | Hộ gia đình, nhiên liệu cho phương tiện, sản xuất LPG | Đảm bảo 100%

Cao | Nhà máy phân bón (hỗ trợ then chốt cho nông nghiệp) | 70%

Trung bình | Sản xuất trà, chế tạo, doanh nghiệp nhỏ và người dùng thương mại | 80%

Thấp | Nhà máy hóa chất, nhà máy điện và các đơn vị tiêu thụ năng lượng lớn | Hạn chế tùy theo tình hình thực tế

Trước tình hình trên, chính phủ Ấn Độ tuyên bố từ ngày 23 sẽ tăng hạn ngạch bán LPG thương mại thêm 20%, đưa mức cung lên khoảng 50% so với thời điểm trước xung đột Iran. Truyền thông Ấn Độ nhận định biện pháp này có thể giúp “giảm nhẹ” khủng hoảng gas, song triển vọng dài hạn vẫn đáng lo ngại.