Khi cơn sốt chủ đề trí tuệ nhân tạo (AI) dần hạ nhiệt, chỉ số chứng khoán tham chiếu KOSPI của Hàn Quốc gần đây đã chịu mức điều chỉnh giảm mạnh, giảm gần một phần ba so với đỉnh lịch sử đạt được vào tháng 6 năm nay. Trong đợt biến động thị trường bất ngờ này, đông đảo nhà đầu tư cá nhân trẻ tuổi tham gia giao dịch phải gánh chịu khoản lỗ trên sổ sách đáng kể. Trước tình trạng tài sản thu hẹp, thay vì im lặng, họ đã hướng sự chú ý đến các nền tảng mạng xã hội như TikTok và Instagram, chia sẻ ảnh chụp danh mục đầu tư, quay video đời sống hàng ngày và sáng tạo các đoạn hài hước đen để giải tỏa cảm xúc. Những trào lưu mạng như "thành công trong việc rút gọn tài khoản đầu tư" hay "lỗ đến mức chỉ có thể ăn mì tôm cửa hàng tiện lợi" nhanh chóng lan truyền, trở thành cách tự trào phổ biến trong cộng đồng nhà đầu tư trẻ Hàn Quốc hiện nay.

Tính đến nay, dưới tác động của sự tăng trưởng bùng nổ của ngành AI toàn cầu, nhóm cổ phiếu trong chuỗi cung ứng bán dẫn xoay quanh Samsung Electronics và SK Hynix liên tục tăng điểm, từng đưa thị trường chứng khoán Hàn Quốc đứng top đầu về hiệu suất trên toàn cầu. Thế nhưng, khi áp lực chốt lời gia tăng và dòng tiền nhanh chóng rút khỏi nhóm cổ phiếu bộ nhớ trước đó tăng quá mạnh, tính mong manh của thị trường dần lộ rõ. Chỉ số KOSPI ghi nhận mức giảm lũy kế 22% trong tháng 7, đồng thời kích hoạt bốn lần cơ chế ngắt mạch toàn thị trường, thiết lập kỷ lục biến động giao dịch nghiêm trọng nhất trong nhiều năm gần đây. Nguyên nhân sâu xa của đà giảm sút đột ngột này nằm ở rủi ro cấu trúc khi thị trường phụ thuộc quá lớn vào một số ít cổ phiếu vốn hóa lớn. Sự phụ thuộc nặng nề vào hai gã khổng lồ bán dẫn khiến thị trường rộng thiếu lớp đệm bảo vệ đủ dày khi tâm lý ngoại vi đảo chiều, rất dễ châm ngòi cho làn sóng bán tháo dây chuyền.

Song song đó, việc rút vốn nhanh của dòng tiền đòn bẩy cao càng làm trầm trọng thêm áp lực giảm giá trên thị trường. Khu vực hộ gia đình Hàn Quốc duy trì mức nợ cao so với các nền kinh tế phát triển. Giai đoạn thị trường AI sôi động, nhiều nhà đầu tư nhỏ lẻ đã dùng vốn vay margin và tín dụng để tăng tỷ trọng vị thế. Khi giá cổ phiếu quay đầu giảm, yêu cầu bổ sung ký quỹ và ngưỡng thanh lý vị thế bị phá vỡ, lệnh bán cưỡng chế tràn ngập thị trường, tạo ra vòng lặp phản hồi tiêu cực giữa đà giảm giá và việc giảm nắm giữ bị động. Với nhiều người trẻ, đây không chỉ là sự bốc hơi của vốn tự có, mà còn báo hiệu áp lực trả nợ thêm trong tương lai. Bên cạnh đó, các sản phẩm ETF đòn bẩy theo từng mã cổ phiếu mới ra mắt cũng đóng vai trò khuếch đại biến động. Công cụ này tuy nhân đôi lợi nhuận khi thị trường tăng đơn phương, nhưng trong thị trường biến động cũng sẽ hủy hoại vốn gốc theo cấp số nhân. Nhận thấy rủi ro đầu cơ tiềm ẩn đối với kênh bán lẻ, cơ quan quản lý tài chính địa phương đã khẩn trương can thiệp: tạm dừng phê duyệt niêm yết sản phẩm mới, đình chỉ hoạt động quảng bá của tổ chức tài chính, và nâng cao ngưỡng vốn tối thiểu cho nhà đầu tư cá nhân, nhằm hạ nhiệt tâm lý thị trường quá nóng.

Dưới sự xúc tác của thuật toán gợi ý và kinh tế lưu lượng truy cập, những khó khăn tài chính cá nhân vốn phân tán nhanh chóng tụ họp thành một hiện tượng dư luận xuyên nền tảng. Nhà đầu tư mô phỏng đường đi lên xuống của chỉ số bằng ngôn ngữ cơ thể phóng đại, dùng sự thay đổi trong bữa ăn hàng ngày để ám chỉ mức độ thu hẹp tài sản. Cách biểu đạt biến nỗi lo thành hình ảnh cụ thể và mang tính giải trí này, về bản chất, là nỗ lực tìm kiếm sự cộng hưởng tâm lý trong môi trường vĩ mô đầy bất định. Dù những lời đùa cợt trước màn hình có thể giảm nhẹ áp lực tâm lý ngắn hạn, nhưng tổn thất thực tế phía sau những con số sẽ không tự biến mất. Toàn bộ diễn biến của đợt biến động này, từ đỉnh điểm hưng phấn đến tốc độ giảm điểm nhanh chóng, đã phác thảo rõ nét khoảng hở rủi ro chồng chéo do giao dịch quá tải tại các nhóm hot, dòng tiền đòn bẩy đổ vào mù quáng và nhà đầu tư nhỏ lẻ mua đuổi phi lý. Khi chiều gió thị trường đổi chiều, những rủi ro tiềm ẩn này sẽ cộng hưởng, biến quá trình điều chỉnh định giá thông thường thành khủng hoảng thanh khoản kiểu dẫm đạp. Trong lúc dùng truyện cười trên mạng xã hội để xua tan lo âu, giới đầu tư trẻ cũng buộc phải đối mặt với hậu quả tài chính thực tế từ việc giao dịch đòn bẩy và đặt cược toàn bộ vào một nhóm cổ phiếu duy nhất.