Với giá bán lẻ dầu diesel trung bình trên toàn nước Mỹ vượt mốc 6,5 USD/gallon và lập kỷ lục lịch sử, chính quyền Trump đang hướng sự chú ý sang khu vực xuất khẩu, cố gắng hạ nhiệt chi phí nhiên liệu tăng vọt trong nước thông qua việc hạn chế hoặc thậm chí cấm hoàn toàn xuất khẩu dầu diesel. Bộ trưởng Tài chính Bessent tiết lộ, các cơ quan liên quan đang đánh giá tính khả thi của chính sách này để quyết định áp dụng lệnh cấm toàn diện hay hạn chế một phần. Bản thân ông Trump cũng đã lên tiếng khẳng định, ông đang thúc đẩy giảm dòng chảy dầu diesel ra nước ngoài trong nội bộ chính phủ và nhấn mạnh các quyết định liên quan sẽ sớm được đưa ra.

Nguyên nhân trực tiếp dẫn đến việc hoạch định chính sách lần này là sự mất kiểm soát của giá nhiên liệu trong nước. Tính đến cuối tháng 9, giá bán lẻ dầu diesel trung bình trên toàn nước Mỹ đã tăng vọt lên hơn 6,52 USD/gallon, tăng hơn 70% so với mức khoảng 3,69 USD của một năm trước, riêng khu vực California thậm chí tiến sát mức kỷ lục 8,44 USD/gallon. Là nguồn động lực cốt lõi cho xe tải hạng nặng, vận tải đường sắt và máy móc nông nghiệp, việc giá dầu diesel tăng phi mã đang nhanh chóng lan truyền đến thực phẩm, logistics và các hàng hóa tiêu dùng cuối cùng. Trong bối cảnh nhạy cảm khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11 đang đến gần, chi phí vận tải cao không chỉ gây áp lực lên nông dân và tài xế xe tải mà còn trở thành chủ đề kinh tế then chốt trong cuộc đấu tranh giữa hai đảng. Một số nghị sĩ Đảng Cộng hòa đang tích cực kêu gọi hạn chế xuất khẩu để đảm bảo nguồn cung trong nước.

Tình trạng nguồn cung dầu diesel trong nước Mỹ căng thẳng không phải là hiện tượng biệt lập, mà là hình ảnh thu nhỏ của hệ thống lọc dầu toàn cầu chịu tác động từ xung đột địa chính trị. Xung đột Nga - Ukraine và tình hình Trung Đông khiến chuỗi cung ứng thành phẩm toàn cầu căng thẳng. Việc Ukraine tấn công các cơ sở lọc dầu của Nga buộc Moscow hạn chế xuất khẩu, đồng thời rủi ro vận tải trên eo biển Hormuz càng thu hẹp không gian nguồn cung từ Trung Đông. Trong bối cảnh công suất lọc dầu toàn cầu nói chung đang tiến sát giới hạn, các nhà máy lọc dầu của Mỹ hoạt động hết công suất, trở thành những người hưởng lợi lớn nhất khi lấp đầy khoảng trống thiếu hụt ở nước ngoài. Hiện tại, giá dầu diesel tại Mỹ đã tăng vọt lên khoảng 207 USD/thùng, cao hơn giá dầu thô cùng kỳ hơn 100 USD, lợi nhuận lọc dầu hấp dẫn thúc đẩy các doanh nghiệp tăng cường xuất khẩu mạnh mẽ.

Việc sử dụng các biện pháp hành chính để cắt đứt xuất khẩu liệu có thực sự giúp hạ nhiệt cho người tiêu dùng trong nước hay không vẫn đang là dấu hỏi lớn đối với giới chuyên môn. Thị trường năng lượng Mỹ gắn kết sâu sắc với thương mại toàn cầu, kế hoạch sản xuất của các nhà máy lọc dầu phụ thuộc rất lớn vào giá cả quốc tế và cơ cấu sản phẩm. Việc cưỡng chế hạn chế xuất khẩu không chỉ có thể làm méo mó hiệu quả kinh tế của các nhà máy lọc dầu mà còn có nguy cơ gây ra các biện pháp trả đũa từ các quốc gia khác. Trước đó, Bộ trưởng Nội vụ Mỹ từng cảnh báo, lệnh cấm xuất khẩu chưa chắc đã thực sự hạ thấp giá năng lượng, ngược lại có thể khiến các khu vực như California, nơi phụ thuộc vào năng lượng nhập khẩu, đối mặt với nguy cơ đứt gãy nguồn cung.

Giá dầu diesel duy trì ở mức cao trong dài hạn đang dần trở thành động lực mới thúc đẩy lạm phát. Từ nông sản đến thiết bị công nghiệp, mạng lưới logistics khổng lồ của nền kinh tế Mỹ phụ thuộc rất lớn vào động cơ diesel, và việc tăng chi phí vận tải cuối cùng sẽ được chuyển vào hóa đơn của người tiêu dùng. Các phân tích ngành chỉ ra rằng, chịu ảnh hưởng của địa chính trị và nút thắt công suất, tình trạng căng thẳng nguồn cung dầu diesel toàn cầu có thể sẽ kéo dài đến năm 2027. Đối mặt với thử thách kép từ áp lực giá cả trong nước và sự định hình lại dòng chảy năng lượng toàn cầu, lựa chọn cuối cùng của Nhà Trắng không chỉ liên quan đến nền kinh tế và kết quả bầu cử tại Mỹ mà còn có tác động sâu rộng đến cục diện thương mại thành phẩm dầu mỏ toàn cầu.