Sóng đầu tư trí tuệ nhân tạo đang bị định giá lại vì yếu tố lãi suất. Các tập đoàn công nghệ lớn có lượng tiền mặt dồi dào, kỳ vọng của thị trường về việc AI nâng cao năng suất cũng rất mạnh, nhưng điều đó không có nghĩa là Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) sẽ từ bỏ việc siết chặt môi trường tài chính dưới áp lực lạm phát. Một số phân tích so sánh tranh luận về AI và lãi suất hiện nay với bối cảnh trước khi bong bóng internet vỡ vào năm 2000. Khi đó, nhiều nhà sáng lập và nhà đầu tư mạo hiểm cho rằng những thay đổi do internet mang lại đủ lớn để bù đắp tác động của việc tăng lãi suất, thậm chí xem việc nâng lãi suất như một yếu tố nền có thể bỏ qua. Thực tế, Fed tiếp tục siết chặt, định giá cổ phiếu internet nhanh chóng giảm, các doanh nghiệp phụ thuộc vào định giá cao và nguồn vốn nới lỏng bị ảnh hưởng.

Hiện nay, logic tương tự lại xuất hiện. Trong cuộc đua siêu trí tuệ nhân tạo, một số người cho rằng nếu lợi thế công nghệ có thể mang lại lợi suất gần như không giới hạn, lãi suất cao chưa chắc đã kìm được nhu cầu của thị trường đối với công suất tính toán, chip và năng lượng. Cũng có ý kiến cho rằng tăng lãi suất chưa chắc làm giảm đầu tư của ngành AI, mà có thể đẩy cao chi phí của doanh nghiệp và cuối cùng được chuyển vào giá sản phẩm, tác động đến người tiêu dùng. Điểm chung của các luận điểm này là đặt triển vọng lợi suất đầu tư AI lên trên chi phí vốn.

Tuy nhiên, chính sách tiền tệ không đơn giản chỉ là nâng lãi suất cho vay doanh nghiệp. Lãi suất ngắn hạn là điểm neo của hệ thống giá vốn, khi lãi suất tăng sẽ lan sang trái phiếu chính phủ, cho vay doanh nghiệp, tín dụng hộ gia đình, cổ phiếu và các tài sản rủi ro khác. Ngay cả các tập đoàn công nghệ có dòng tiền mạnh vẫn có thể duy trì xây dựng trung tâm dữ liệu, nhưng sự thay đổi của môi trường thanh khoản trên thị trường vốn sẽ làm thay đổi định giá tài sản rủi ro và điều kiện huy động vốn. Các nhà đầu tư vay đòn bẩy để mua tài sản rủi ro có thể buộc phải giảm đòn bẩy và bán tài sản; các kênh huy động vốn như phát hành cổ phiếu mới, trái phiếu lợi suất cao, tín dụng tư nhân và sản phẩm chứng khoán hóa cũng có thể chịu tác động từ việc khẩu vị rủi ro giảm. Với chuỗi công nghiệp AI, ngoài các tập đoàn công nghệ lớn có nguồn vốn dồi dào, các nhà vận hành trung tâm dữ liệu, nhà phát triển hạ tầng và doanh nghiệp phụ trợ cũng cần vốn bên ngoài để mở rộng.

Trong lịch sử, nhiều lần giá tài sản giảm mạnh đều liên quan đến việc điều kiện tài chính thắt chặt. Từ cuộc sụp đổ thị trường chứng khoán năm 1929, cuộc khủng hoảng chứng khoán năm 1987, bong bóng internet, điều chỉnh thị trường nhà ở Mỹ, cho đến bất ổn thị trường mới nổi năm 1982 và giai đoạn 1997-1998, phía sau đều có thể thấy vai trò của việc siết chặt tiền tệ và thay đổi điều kiện tài chính. Khi môi trường huy động vốn thắt chặt và giá tài sản bắt đầu giảm, doanh nghiệp và nhà đầu tư thường cắt giảm chi tiêu thêm, tạo vòng phản hồi âm và có thể làm chậm tăng trưởng kinh tế. Kinh tế tăng trưởng chậm lại cũng có thể kéo giảm nhu cầu tiêu dùng và đầu tư, qua đó giúp hạ áp lực lạm phát.

Mục tiêu chính sách của Fed không phải là bảo vệ sự hưng thịnh của một ngành công nghiệp cụ thể, mà là đưa tổng mức giá cả về đúng khoảng mục tiêu. Một số phân tích cho rằng Fed không muốn chủ động chấm dứt đầu tư AI, vì AI có thể nâng cao năng suất dài hạn và mở ra không gian lợi nhuận mới cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, lạm phát tổng thể giảm về 2% không có nghĩa là tỷ lệ tăng giá trong các lĩnh vực liên quan đến AI cũng phải đồng thời giảm về 2%. Nếu chi phí cho chip, điện, xây dựng trung tâm dữ liệu tiếp tục tăng, trong khi giá cả ở các lĩnh vực khác đủ ổn định, lạm phát tổng thể vẫn có thể trở về mức mục tiêu. Vấn đề nằm ở chỗ, nếu nhu cầu mở rộng và áp lực chi phí từ đầu tư AI liên tục đẩy lạm phát tổng thể tăng cao, giới hoạch định chính sách có thể buộc phải lựa chọn giữa mở rộng công nghiệp và ổn định giá cả. Nếu con đường thực tế để hạ lạm phát là siết chặt thanh khoản đang hỗ trợ đầu tư AI, thì các công cụ chính sách đã sẵn có và dư địa hành động sẽ không biến mất chỉ vì câu chuyện công nghệ.

Chính lãi suất cao đang trở thành trọng tâm mới trong các cuộc thảo luận về chính sách kinh tế toàn cầu. Một nhà kinh tế cho biết sau khi tham dự hội nghị của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) tại Bangkok, nỗi lo của các đại biểu về thuế quan thương mại đang giảm, bởi thuế quan được xem là có thể tồn tại lâu dài và các bên cũng đang điều chỉnh dần. Ngược lại, lãi suất duy trì ở mức cao trở thành mối lo cấp bách hơn, vì giới hoạch định chính sách cũng dự báo lãi suất cao có thể kéo dài, trong khi hệ thống kinh tế chưa thích ứng hoàn toàn. Tầm quan trọng của giá dầu nằm ở vị trí trung gian, thị trường vẫn theo dõi diễn biến giá dầu, nhưng còn nhiều ý kiến khác nhau về việc giá dầu cao có thể duy trì được hay không.

Sự lan tỏa của AI cũng đang thay đổi cách vận hành của khu vực công. Một số quan sát cho rằng các cơ quan chính phủ ở Mỹ, châu Âu và Úc đang nhận ngày càng nhiều hồ sơ hành chính được tạo ra với sự hỗ trợ của công cụ AI, bao gồm yêu cầu tra cứu hồ sơ công và khiếu nại của người tiêu dùng. Trước đây, nhiều quy trình hành chính phức tạp một phần do ngưỡng sử dụng cao, khách quan làm kìm hãm nhu cầu. Hiện nay, chatbot làm giảm chi phí chuẩn bị hồ sơ, các cơ quan chính phủ có thể phải sắp xếp lại quy trình, nhân sự và nguồn lực dịch vụ để ứng phó với số lượng hồ sơ tăng.

Áp lực kinh tế cũng đang định hình lại cấu trúc gia đình. Một nghiên cứu dựa trên dữ liệu khảo sát của Fed cho thấy trong nhóm hộ gia đình thuộc 1% có thu nhập cao nhất, gần một nửa có ít nhất ba con; trong nhóm hộ có thu nhập thấp hơn mức này một chút, tỷ lệ khoảng 40%. Điều này trái ngược với mô hình trước đây, khi các gia đình thu nhập thấp thường có nhiều con hơn. Chi phí nhà ở, trông trẻ và nuôi dạy con cái tăng cao được cho là ảnh hưởng đến quyết định sinh con. Dù dữ liệu liên quan chỉ cho thấy mối tương quan giữa thu nhập và quy mô gia đình, không thể trực tiếp chứng minh quan hệ nhân quả, nhưng nó phản ánh một thực tế: của cải có thể giúp gia đình gánh vác phần lớn chi phí nuôi dạy nhiều con.

Tương tác bên ngoài trong quá trình hoạch định chính sách tiền tệ cũng đang thay đổi. Một nhóm nghiên cứu phân tích lịch trình công khai của các Chủ tịch Fed qua các nhiệm kỳ, phát hiện người đương nhiệm tổ chức nhiều cuộc họp với các nhân vật chính trị hơn so với các tiền nhiệm, chủ yếu là nghị sĩ Quốc hội. Nghiên cứu cũng cho thấy Chủ tịch Fed phụ thuộc nhiều vào phân tích của các nhà kinh tế nội bộ trong quá trình ra quyết định chính sách. Trong 15 năm qua, tần suất các cuộc họp giữa Chủ tịch Fed và phóng viên báo chí cũng tăng lên.