Theo nhiều quan chức Mỹ và nguồn tin am hiểu, trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết có thể tiến hành một chiến dịch quân sự mới chống Iran sau cuộc bầu cử giữa kỳ vào tuần tới, Phó Tổng thống JD Vance đang duy trì tiếp xúc với ông Mohsen Rezaei, một nhân vật cốt lõi trong nhóm cứng rắn Iran, nhằm tìm kiếm không gian có thể cho ngừng bắn và đàm phán.

Các nguồn tin cho biết ông Vance đã gửi thư cho ông Rezaei. Ông Rezaei hiện là Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, trước đó từng lãnh đạo Vệ binh Cách mạng Hồi giáo trong thời gian dài, là nhân vật có thâm niên và ảnh hưởng lớn trong hệ thống an ninh Iran. Các nguồn tin nói bức thư được gửi đi khi Tổng thống Trump biết, nhưng sau đó ông Trump phủ nhận trước công luận rằng đã chỉ thị Phó Tổng thống khởi động đàm phán hòa bình, cho rằng các trao đổi chủ yếu liên quan việc vận chuyển vật tư y tế cho Iran.

Khi phóng viên hỏi liệu ông có sắp xếp việc ông Vance tiếp xúc với phía Iran hay không, ông Trump phát biểu tại Căn cứ liên hợp Andrews rằng Iran cần hỗ trợ về y tế, phía Mỹ về cơ bản đang chuyển vật tư y tế, giúp đỡ những người có sức khỏe yếu tại địa phương.

Bước tiếp xúc này diễn ra trong thời điểm nhạy cảm khi ông Trump đang cân nhắc có tiến hành một đợt tấn công ngắn hạn mới vào Iran hay không. Theo các quan chức, ông Vance muốn xác định liệu kênh ngoại giao có thể ngăn chiến sự lan rộng trở lại hay không, song hiện hai bên chưa hình thành một phương án hòa bình cụ thể. Tuần trước, ông Rezaei công khai tuyên bố rằng trước khi các yêu cầu cốt lõi của Iran được đáp ứng, Tehran sẽ không đàm phán với Washington.

Trước đó, đàm phán Mỹ - Iran từng có tiến triển từng giai đoạn. Tháng 6 năm nay, hai bên từng đạt được bản ghi nhớ, nhưng hai tuần sau đã đổ vỡ do bất đồng về việc khôi phục hoạt động vận tải hàng hải tại eo biển Hormuz. Sau đó, Qatar và Pakistan lần lượt tham gia hòa giải, nhưng đàm phán vẫn bế tắc. Phía Mỹ muốn Iran nhượng bộ trước về vấn đề hạt nhân, trong khi phía Iran yêu cầu sớm có các biện pháp cứu trợ kinh tế.

Việc ông Rezaei trở thành đối tượng giao tiếp của phía Mỹ cũng khiến cán cân lực lượng ngoại giao trong nội bộ Iran thay đổi. Khi nguy cơ Mỹ dùng vũ lực trở lại tăng cao, tiếng nói của ông trong các vấn đề an ninh và ngoại giao có xu hướng tăng, có thể ảnh hưởng đến vị thế của Ngoại trưởng Araghchi và Chủ tịch Quốc hội Ghalibaf trong các cuộc trao đổi với Mỹ.

Gần đây, ông Rezaei cũng phát đi tín hiệu cứng rắn. Đầu tháng này, ông cảnh báo Iran có thể đưa Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) vào danh sách mục tiêu tấn công và có thể nhắm vào các trung tâm dữ liệu cũng như cáp internet trong khu vực. Ngày Chủ nhật, ông gặp các quan chức phụ trách an ninh của Saudi Arabia, Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ tại Tehran; bước tiếp xúc cấp cao này được xem là nỗ lực của các nước khu vực nhằm ngăn xung đột lan rộng thêm.

Trong nước Mỹ, rủi ro chiến tranh và giá nhiên liệu tăng đã trở thành vấn đề chính trong cuộc bầu cử giữa kỳ. Đảng Cộng hòa đối mặt áp lực có thể mất cả Hạ viện lẫn Thượng viện. Lo ngại của cử tri về xung đột leo thang và gánh nặng kinh tế tăng khiến Nhà Trắng dao động giữa lựa chọn quân sự và lựa chọn ngoại giao.

Trước đó, ông Trump nhiều lần nói rằng chỉ khi ông quyết định kết thúc chiến tranh thì chiến tranh mới kết thúc. Ông cũng từng coi việc xóa bỏ chương trình hạt nhân của Iran là một trong các mục tiêu an ninh cốt lõi của nhiệm kỳ thứ hai. Tuần trước, ông phủ nhận Washington đang đàm phán với Tehran và ám chỉ hành động quân sự có thể diễn ra sớm. Thứ Ba, trong một sự kiện vận động tranh cử, ông chỉ trích Iran kéo dài tiến trình thỏa thuận và nói rằng Iran sẽ không được lợi gì nếu chờ đến sau cuộc bầu cử Mỹ mới hành động.

Ông Vance công khai ủng hộ hành động quân sự chống Iran, nhưng riêng tư có thái độ dè dặt trước việc xung đột kéo dài. Tháng 2 năm nay, trước khi ông Trump phát động chiến dịch "Epic Fury", ông từng chủ trương trước tiên sử dụng biện pháp ngoại giao mạnh hơn, sau đó được bổ nhiệm làm đại diện đàm phán chính và đã hai lần ra nước ngoài gặp các đại diện Iran. Giờ đây, ông vừa phải xử lý các rủi ro an ninh trong chính sách đối với Iran, vừa chịu áp lực chính trị trong cuộc đua đề cử Tổng thống của đảng Cộng hòa năm 2028.

Hiện chưa có khuôn khổ đàm phán mới giữa Mỹ và Iran được công bố, và ông Trump có ra lệnh tấn công sau bầu cử giữa kỳ hay chưa cũng chưa rõ.