Khảo sát bán niên mới nhất của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) cho thấy một tín hiệu đáng chú ý: rủi ro liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI) đang được giới thị trường đặt vào vị trí trung tâm trong các thảo luận về ổn định tài chính. Đánh giá của người được khảo sát về rủi ro AI rõ rệt mạnh hơn so với mùa xuân, khi nhiều ý kiến cho rằng rủi ro này đã vượt qua các rủi ro thị trường truyền thống và trở thành biến số cần cảnh giác nhất trong hệ thống tài chính.
Trong cuộc khảo sát tính đến ngày 28 tháng 10, 87% người được hỏi xếp AI vào nhóm rủi ro đáng kể, cao hơn rõ rệt so với mức 50% của kỳ khảo sát mùa xuân năm nay. Ngược lại, rủi ro điều chỉnh của các tài sản rủi ro, được xem là mối lo lớn thứ hai, được 52% người được hỏi nhắc đến, cho thấy khoảng cách với rủi ro AI đã nới rộng. Thành phần tham gia khảo sát gồm nhà giao dịch thị trường, nhà kinh tế học, nhà phân tích và đại diện nhiều loại tổ chức, phản ánh nhận định này không xuất phát từ một nhóm riêng lẻ mà đã hình thành sự đồng thuận tương đối rộng trên thị trường tài chính.
Mối lo của người được khảo sát về AI không chỉ xoay quanh bản thân công nghệ, mà tập trung vào một số hướng dễ lan truyền sang thị trường tài chính. Trước hết là vấn đề định giá cổ phiếu. Thời gian qua, các công ty liên quan đến AI đã thúc đẩy nhóm cổ phiếu công nghệ tăng mạnh, nhưng giá của không ít doanh nghiệp đã phản ánh kỳ vọng tăng trưởng rất cao. Nếu lợi nhuận sau đó không theo kịp, định giá có thể phải điều chỉnh lại, từ đó kéo theo diễn biến tiêu cực trên diện rộng hơn của thị trường.
Thứ hai là rủi ro an ninh mạng. Khảo sát cho thấy điều thị trường lo ngại không chỉ là các cuộc tấn công mạng theo nghĩa truyền thống, mà còn bao gồm các cuộc tấn công phá hoại do những chủ thể tinh vi hơn thực hiện bằng công nghệ mới, cũng như những rủi ro an toàn tiềm tàng từ chính các mô hình AI tiên tiến. Khi các tổ chức tài chính, nhà cung cấp dịch vụ điện toán đám mây và trung tâm dữ liệu ngày càng phụ thuộc sâu hơn vào hệ thống tự động hóa, một khi rủi ro loại này bùng phát, phạm vi ảnh hưởng có thể vượt xa một tổ chức riêng lẻ.
Nhóm lo ngại thứ ba liên quan đến cơ cấu huy động vốn gắn với AI. Sự mở rộng của ngành AI đòi hỏi nguồn vốn đầu tư lớn, trong đó trung tâm dữ liệu, hạ tầng điện toán và nghiên cứu phát triển mô hình đều cần dòng vốn liên tục. Nếu các dự án liên quan phụ thuộc vào các dàn xếp vốn phức tạp, hoặc chuỗi huy động vốn thiếu minh bạch, thì khi thị trường biến động, các vấn đề về thanh khoản hoặc tín dụng sẽ dễ bộc lộ hơn.
Khảo sát này cũng cho thấy Phố Wall đang trở nên thận trọng hơn với cơn sốt AI. Trước đó, thị trường tập trung nhiều hơn vào tăng trưởng doanh thu và cơ hội ngành do AI mang lại; còn hiện nay, cổ phiếu công nghệ định giá cao, chi phí xây dựng trung tâm dữ liệu và các dàn xếp tài trợ phía sau đều đã được đưa vào khung rủi ro. Thảo luận về trung tâm dữ liệu thậm chí đã lan sang phạm vi công chúng: cuộc thăm dò ý kiến cử tri sau khi bỏ phiếu trong cuộc bầu cử giữa kỳ tháng này cho thấy 56% cử tri cho biết vấn đề trung tâm dữ liệu có ảnh hưởng then chốt hoặc quan trọng đến lựa chọn bỏ phiếu của họ, cho thấy chủ đề này không còn chỉ nằm trong nội bộ thị trường vốn.
Ngoài AI, người được khảo sát cũng nêu nhiều yếu tố khác có thể ảnh hưởng đến ổn định tài chính. Lãi suất dài hạn tăng được 48% người được hỏi nhắc đến; tấn công mạng được 43% đề cập; tính bền vững của nợ tài khóa cũng ở mức 43%. Bối cảnh của vấn đề nợ tài khóa là quy mô nợ liên bang của Mỹ đã vượt 40 nghìn tỷ USD, còn thâm hụt ngân sách tiến gần 2 nghìn tỷ USD, khiến thị trường vẫn tiếp tục quan tâm đến quỹ đạo tài khóa.
Xét về tổng thể, báo cáo không cho rằng hệ thống tài chính đã xuất hiện mất cân bằng rõ rệt; người được hỏi vẫn nhìn chung cho rằng hệ thống hiện ở trạng thái tương đối ổn định. Tuy vậy, Fed đặc biệt lưu ý rằng tỷ lệ đòn bẩy của các quỹ phòng hộ đã lên mức cao nhất kể từ năm 2013, đồng thời mức độ tập trung đòn bẩy khá cao, chủ yếu dồn vào một số ít tổ chức. Cấu trúc này có nghĩa là nếu biến động thị trường tăng đột ngột, rủi ro cục bộ có thể dễ bị khuếch đại hơn so với trước đây.
Trong bối cảnh đó, AI không chỉ còn là chủ đề nóng thúc đẩy thị trường vốn đi lên, mà đã trở thành một nội dung quan sát quan trọng trong đánh giá ổn định tài chính. Mức định giá, dàn xếp huy động vốn và rủi ro an ninh mạng đan xen lẫn nhau, khiến thị trường nhạy cảm hơn với cách định giá ngành AI, mức độ chi tiêu vốn và các cú sốc bên ngoài tiềm ẩn.





